Sáng 15/11/2026, Khoa Vật lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập (1956 - 2026) và đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ. Sự kiện là dịp để các thế hệ thầy và trò cùng hội tụ, nhìn lại hành trình bảy thập kỷ xây dựng, trưởng thành với những dấu ấn nổi bật trong đào tạo, nghiên cứu khoa học; đồng thời khẳng định quyết tâm tiếp nối truyền thống, phát huy vai trò của khoa học cơ bản trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo.

70 năm vun đắp nền tảng khoa học, kiến tạo những giá trị tiên phong

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học

Phát biểu diễn văn khai mạc tại buổi lễ, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh, Trưởng Khoa Vật lý đã cùng các đại biểu nhìn lại hành trình 70 năm với những dấu mốc lịch sử đáng tự hào, được viết nên bằng trí tuệ, bản lĩnh và sự cống hiến của nhiều thế hệ thầy và trò.

Năm 1956, cùng với sự ra đời của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Khoa Vật lý được hình thành với vỏn vẹn 8 thầy giáo, 63 sinh viên và một phòng thực tập đơn sơ. Từ những ngày đầu gian khó, đội ngũ của Khoa từng bước trưởng thành, xây dựng các nhóm chuyên môn và phòng thí nghiệm chuyên ngành đầu tiên. Năm 1962, Khoa Vật lý chính thức được thành lập, với Chủ nhiệm Khoa đầu tiên là Giáo sư Nguyễn Hoàng Phương.

Trong những năm tháng chiến tranh, dù phải sơ tán lên Đại Từ - Thái Nguyên, thầy và trò Khoa Vật lý vẫn kiên trì duy trì hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực. Không chỉ vượt qua những thiếu thốn về cơ sở vật chất, các nhà khoa học của Khoa còn trực tiếp tham gia nghiên cứu, phục vụ chiến đấu với nhiều công trình thiết thực như chống bom điều khiển bằng laser, khôi phục đèn phát sóng cho ra-đa, thông tin vô tuyến dưới hầm và rà phá bom từ trường. Đặc biệt, 19 người con của Khoa đã lên đường ra trận và không trở về. Sự hy sinh của các thế hệ thầy và trò vì độc lập, tự do của Tổ quốc đã trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử và truyền thống của Khoa Vật lý.

Bước vào thời kỳ đổi mới, Khoa sớm thể hiện tinh thần chủ động thích ứng, lấy nhu cầu phát triển của xã hội làm định hướng cho đào tạo và nghiên cứu. Từ những chương trình tiên phong về Khoa học Vật liệu, Công nghệ Kỹ thuật Hạt nhân đến Kỹ thuật Điện tử và Tin học, và gần đây là Công nghệ Bán dẫn, Khoa từng bước mở rộng các lĩnh vực đào tạo, đón đầu những xu hướng khoa học và công nghệ mới.

Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học ngày càng gắn kết chặt chẽ với thực tiễn. Nhiều sản phẩm, công trình nghiên cứu có giá trị được phát triển trong các lĩnh vực vật liệu, thiết bị đo lường, kỹ thuật siêu âm, phổ kế gamma và các ứng dụng vật lý trong y học. Hệ thống phòng thí nghiệm ngày càng được đầu tư, mở rộng với những cơ sở nghiên cứu nổi bật như Trung tâm Khoa học Vật liệu, Trung tâm Nano và Năng lượng, máy gia tốc Pelletron và Phòng thí nghiệm trọng điểm Khoa học tính toán đa tỉ lệ cho các hệ phức hợp. Hợp tác quốc tế cũng không ngừng phát triển, kết nối Khoa với nhiều trường đại học, viện nghiên cứu uy tín tại châu Âu, châu Mỹ và châu Á.

Từ 8 thầy giáo ban đầu, đến nay Khoa có 70 cán bộ, trong đó có 4 giáo sư, 14 phó giáo sư; 80% giảng viên có học vị tiến sĩ. Khoa đã đào tạo hơn 18.000 lượt cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, trong đó có 178 tiến sĩ; hiện triển khai 6 chương trình đào tạo bậc cử nhân, các chương trình thạc sĩ và đào tạo tiến sĩ ở 7 chuyên ngành. Đặc biệt, Khoa đã thực hiện 103 đề tài nghiên cứu các cấp, có 46 đơn đăng ký sáng chế, 14 giải pháp hữu ích và công bố khoảng 120 bài báo quốc tế mỗi năm.

Với những đóng góp nổi bật trong đào tạo và nghiên cứu khoa học, Khoa Vật lý vinh dự được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba năm 1998, hạng Nhì năm 2003, hạng Nhất năm 2016 và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Nhìn lại chặng đường đã qua, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh đúc kết bốn bài học quan trọng: một nền khoa học muốn phát triển phải tự đào tạo được đội ngũ kế cận; tri thức Vật lý được học đến nơi đến chốn sẽ trở thành nền tảng giải quyết những vấn đề thực tiễn; trong khó khăn, giữ được đội ngũ và giảng đường chính là giữ được tương lai; và đào tạo phải đi trước nhu cầu phát triển của xã hội.

Trên tinh thần đó, Khoa Vật lý xác định năm phương hướng trọng tâm trong giai đoạn tới: phát triển đồng bộ nghiên cứu lý thuyết, thực nghiệm và tính toán; nâng cao chất lượng đào tạo chuyên sâu ở cả ba bậc học; đầu tư, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ phát triển; mở rộng hợp tác quốc tế, hợp tác doanh nghiệp và tăng cường chia sẻ nguồn lực với cộng đồng vật lý cả nước; đặc biệt chú trọng gắn kết các thế hệ cựu sinh viên với Khoa. Từ năm 2026, Khoa sẽ tổ chức Ngày hội ngộ cựu sinh viên hằng năm, tạo không gian kết nối và phát huy nguồn lực trí tuệ của các thế hệ người học.

Khoa học cơ bản - nền tảng làm chủ công nghệ trong kỷ nguyên AI

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, PGS.TS. Bùi Thế Duy, Giám đốc ĐHQGHN, nhấn mạnh vai trò cốt lõi của các ngành khoa học cơ bản, đặc biệt là Toán học, Vật lý và Hóa học, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc nền kinh tế, thị trường lao động và phương thức phát triển công nghệ.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
PGS.TS. Bùi Thế Duy, Giám đốc ĐHQGHN phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ

Theo PGS.TS. Bùi Thế Duy, trong khi nhiều lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ đang đứng trước những biến chuyển mạnh mẽ do AI và tự động hóa, xu hướng đào tạo trên thế giới ngày càng chú trọng trở lại nền tảng khoa học cơ bản. Đây chính là những tri thức cốt lõi giúp con người không chỉ sử dụng mà còn có khả năng làm chủ, sáng tạo và phát triển các công nghệ mới.

Đối với những lĩnh vực mũi nhọn như tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử hay công nghệ hạt nhân, nền tảng khoa học cơ bản có ý nghĩa quyết định. Người học cần nắm vững các nguyên lý khoa học để có thể phát huy năng lực tư duy, sáng tạo và làm chủ công nghệ trong môi trường làm việc ngày càng gắn kết với trí tuệ nhân tạo.

Giám đốc ĐHQGHN khẳng định khoa học cơ bản phải được xác định là hạt nhân, cốt lõi, là trái tim và tiềm lực của ĐHQGHN. ĐHQGHN cam kết dành những nguồn lực tốt nhất để hỗ trợ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Khoa Vật lý phát triển, tạo điều kiện làm việc thuận lợi, bảo đảm thu nhập ổn định để đội ngũ giáo sư, nhà khoa học yên tâm nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo các thế hệ kế cận.

Thông điệp này không chỉ khẳng định vị trí của khoa học cơ bản trong chiến lược phát triển của ĐHQGHN mà còn mở ra kỳ vọng mới về sự đầu tư có trọng tâm, dài hạn cho các ngành khoa học nền tảng - nơi khởi nguồn của những đột phá công nghệ trong tương lai.

Tiếp nối truyền thống, phát huy vai trò nòng cốt trong chiến lược phát triển khoa học và công nghệ

Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS. Lê Thanh Sơn, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, nhấn mạnh rằng Khoa Vật lý là một trong những đơn vị gắn bó với Nhà trường ngay từ những ngày đầu thành lập. Những giá trị làm nên bản sắc của Trường - tôn trọng khoa học cơ bản, đề cao chuẩn mực học thuật, đào tạo người học có nền tảng vững chắc - luôn có sự đóng góp quan trọng của các thế hệ thầy và trò Khoa Vật lý.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
GS.TS. Lê Thanh Sơn Đánh giá cao những thành tích của Khoa đã đạt được

Từ Khoa Vật lý, nhiều mô hình và chương trình đào tạo tiên phong đã được hình thành, phát triển như Khối Trung học phổ thông Chuyên Vật lý, hệ Cử nhân Khoa học Tài năng, các ngành Khoa học Vật liệu, Công nghệ Kỹ thuật Hạt nhân, Kỹ thuật Điện tử và Tin học, gần đây là Công nghệ Bán dẫn. Những đóng góp ấy đã góp phần tạo dựng nền tảng khoa học và công nghệ, đồng thời lan tỏa tinh thần học thuật tới nhiều thế hệ người học của Trường.

Đánh giá cao những thành tích của Khoa, đặc biệt là phần thưởng cao quý của Thủ tướng Chính phủ nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập, Hiệu trưởng GS.TS. Lê Thanh Sơn đề nghị Khoa tập trung xây dựng đội ngũ và các nhóm nghiên cứu mạnh; giữ vững nền tảng Vật lý trong đào tạo, đồng thời phát triển các chương trình đáp ứng nhu cầu nhân lực chiến lược; mở rộng hợp tác liên ngành, hợp tác quốc tế và hợp tác với doanh nghiệp, đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với thực tiễn.

Lãnh đạo Nhà trường cam kết tiếp tục đồng hành, ưu tiên đầu tư cho các hướng nghiên cứu có thế mạnh và hỗ trợ đội ngũ cán bộ trẻ của Khoa, qua đó phát huy vai trò nòng cốt của Khoa Vật lý trong sự phát triển khoa học, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước.

Tại buổi lễ, PGS.TS. Đinh Xuân Thành, Trưởng Phòng Tổ chức Cán bộ - Hành chính, Trường ĐHKHTN, đã công bố Quyết định số 1913/QĐ-TTg ngày 02/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho tập thể Khoa Vật lý vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học

PGS.TS. Bùi Thế Duy đã trao Bằng khen cho đại diện lãnh đạo Khoa. Đây là sự ghi nhận có ý nghĩa đối với những nỗ lực bền bỉ, những đóng góp thiết thực của nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học và người học; đồng thời là nguồn động viên để Khoa tiếp tục phát huy truyền thống, khẳng định vai trò trong hệ thống đào tạo và nghiên cứu khoa học cơ bản của cả nước.

Cũng tại chương trình, Ban Tổ chức đã trao hoa tri ân các nguyên Chủ nhiệm Khoa, Trưởng khoa qua các thời kỳ và trao Kỷ niệm chương ghi nhận sự đồng hành của các nhà tài trợ, đối tác doanh nghiệp.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học

Tư duy Vật lý - giá trị bền vững vượt ra ngoài giảng đường và phòng thí nghiệm

Chia sẻ tại buổi lễ, GS.TS. Nguyễn Quang Liêm, Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam, nhấn mạnh giá trị bền vững của tư duy vật lý không chỉ trong nghiên cứu, giảng dạy mà còn trong quản lý và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
GS.TS. Nguyễn Quang Liêm, Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam, cựu sinh viên Khoa Vật lý phát biểu tại buổi lễ và trao tặng sổ vàng Khoa Vật lý tới đại diện Ban lãnh đạo Khoa

Theo GS.TS. Nguyễn Quang Liêm, Vật lý là ngành khoa học đặc biệt, vừa mang tầm triết học khi nghiên cứu và lý giải các quy luật vận động của tự nhiên, vừa gắn bó mật thiết với thực tiễn cuộc sống. Nền tảng tư duy được hình thành từ quá trình học tập và nghiên cứu vật lý giúp người học có khả năng phân tích, tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách hệ thống, dù tiếp tục theo đuổi con đường khoa học hay chuyển sang hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh, quản lý và xã hội.

Đánh giá Khoa Vật lý, Trường ĐHKHTN là một trong những cái nôi quan trọng trong đào tạo, lan tỏa đội ngũ cán bộ vật lý cho nhiều cơ sở giáo dục đại học trên cả nước, GS.TS. Nguyễn Quang Liêm đề xuất tăng cường kết nối mạng lưới các nhà khoa học, thúc đẩy hợp tác và chuyển giao tri thức, đưa các kết quả nghiên cứu vào giải quyết những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và xã hội.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò nền tảng của Vật lý trong triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời đề xuất tăng cường các hoạt động truyền cảm hứng về Vật lý tới học sinh phổ thông, thu hút thế hệ trẻ theo đuổi lĩnh vực khoa học cơ bản.

Cựu sinh viên chung tay kiến tạo nguồn lực cho tương lai Khoa Vật lý

Một trong những điểm nhấn giàu ý nghĩa của buổi lễ là những chia sẻ và cam kết đồng hành từ cộng đồng cựu sinh viên đối với sự phát triển của Khoa.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học

Ông Đỗ Quang Hiển, Chủ tịch điều hành Công ty Cổ phần Tập đoàn T&T Group, cựu sinh viên ngành Vô tuyến điện K24, chia sẻ những giá trị tư duy được hun đúc từ mái trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Đại học Khoa học Tự nhiên, đã trở thành nền tảng quan trọng trong hành trình học tập, lập nghiệp và quản trị hệ sinh thái doanh nghiệp của mình.

Với mong muốn đóng góp thiết thực cho sự phát triển của Khoa, ông Đỗ Quang Hiển khởi xướng thành lập Quỹ học bổng Cựu sinh viên Khoa Vật lý và trực tiếp ủng hộ 500 triệu đồng nhằm hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, sinh viên tài năng và các sáng kiến nghiên cứu khoa học.

Đồng thời, ông đề xuất hợp tác giữa T&T Group, SHB với ĐHQGHN, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Khoa Vật lý để nghiên cứu thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm, hỗ trợ các đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến công nghệ và dự án khởi nghiệp của giảng viên, sinh viên. Hệ sinh thái doanh nghiệp T&T - SHB cũng sẵn sàng tiếp nhận sinh viên đến thực tập, tham gia nghiên cứu ứng dụng và tạo cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường Marie Curie (thứ hai từ trái sang) tham dự buổi lễ Kỷ niệm 70 năm thành lập Khoa Vật lý

Cũng tại buổi lễ, Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường Marie Curie Hà Nội, đã tài trợ 1 tỷ đồng cho Quỹ học bổng vừa thành lập của Khoa. Những đóng góp này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ thiết thực cho người học mà còn thể hiện trách nhiệm, tình cảm và sự gắn bó của các thế hệ cựu sinh viên đối với mái trường đã đào tạo, vun đắp hành trang tri thức cho mình.

Những cam kết về học bổng, đầu tư nghiên cứu, khởi nghiệp và cơ hội thực tập, việc làm cho sinh viên đã mở ra những hướng kết nối thiết thực giữa Nhà trường, Khoa Vật lý và cộng đồng doanh nghiệp, góp phần đưa tri thức khoa học đến gần hơn với đời sống và sản xuất.

Bảy mươi năm - từ 8 người thầy, 63 sinh viên và một phòng thực tập đơn sơ đến một tập thể khoa học với đội ngũ chuyên gia trình độ cao, hệ thống nghiên cứu hiện đại và mạng lưới cựu sinh viên rộng khắp - là hành trình được xây dựng bằng trí tuệ, sự kiên định và tinh thần cống hiến của nhiều thế hệ.

Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Không khí trang nghiêm tại buổi lễ
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Các tiết mục văn nghệ do thầy cô, cán bộ và sinh viên Khoa Vật lý biểu diễn
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Khoa Vật lý 70 năm gìn giữ mạch nguồn tri thức tiên phong chinh phục những chân trời khoa học
Các thế hệ thầy, trò, cán bộ Khoa Vật lý cùng về chung vui với ngày kỷ niệm đặc biệt của Khoa

Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Khoa Vật lý không chỉ là dịp tri ân quá khứ, tôn vinh những thành tựu đã đạt được, mà còn là dấu mốc khẳng định quyết tâm đổi mới, phát triển và hội nhập. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Khoa Vật lý tiếp tục mang trên mình sứ mệnh vun đắp nền tảng tri thức, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đóng góp vào việc làm chủ những công nghệ chiến lược của tương lai.

70 năm - một nền móng vững vàng, một mạch nguồn tri thức bền bỉ và một khát vọng tiếp nối. Từ truyền thống vẻ vang, Khoa Vật lý, Trường ĐHKHTN đang tự tin bước vào chặng đường mới, tiếp tục tiên phong trong khoa học cơ bản, đồng hành cùng sự phát triển của Nhà trường và đất nước.